Το πρώτο που έχει αλλάξει είναι το κλίμα. Στο Καράκας κυκλοφορεί ξανά η λέξη «προσδοκία». Για πρώτη φορά μετά από χρόνια, η οικονομική στασιμότητα δεν θεωρείται μόνιμη κατάσταση αλλά μεταβατική φάση.
Από την ιδεολογική σύγκρουση στην ενεργειακή συναλλαγή
Η μεγαλύτερη τομή αφορά τη γεωπολιτική στροφή. Η μεταβατική πρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες εγκατέλειψε τη ρητορική αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και προχώρησε σε μια ωμή, πραγματιστική επιλογή – επαναφορά της ενεργειακής συνεργασίας.
Η εικόνα του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ να επισκέπτεται πετρελαϊκές εγκαταστάσεις της Chevron δίπλα σε Βενεζουελάνους αξιωματούχους θα ήταν αδιανόητη πριν λίγους μήνες. Επί 27 χρόνια, η Ουάσιγκτον παρουσιαζόταν ως ο «αρχιεχθρός». Σήμερα, η συνεργασία στο πετρέλαιο μετατρέπεται σε εργαλείο σταθεροποίησης.
Σύμφωνα με στοιχεία που εξετάστηκαν από διεθνή μέσα, δεξαμενόπλοια αναχωρούν ξανά προς το Τέξας και τη Λουιζιάνα. Τα έσοδα από τις πωλήσεις αρχίζουν να διοχετεύονται στην οικονομία, περιορίζοντας τον πληθωρισμό και σταθεροποιώντας το νόμισμα. Η παραγωγή παραμένει χαμηλότερη από τη δυναμικότητα, αλλά το κρίσιμο στοιχείο είναι η κατεύθυνση – όχι ο όγκος.
Δεν πρόκειται για ιδεολογική μεταστροφή. Πρόκειται για επιλογή επιβίωσης.
Η καταστολή δεν που δεν έχει εκλείψει αλλά έχει δυναμικά μειωθεί
Το δεύτερο που έχει αλλάξει είναι η ψυχολογία του κόσμου στον δρόμο. Μικρές φοιτητικές διαδηλώσεις επανεμφανίζονται στο Καράκας. Δεν πρόκειται για μαζικές εξεγέρσεις. Δεν θυμίζουν το 2017 ή το 2019. Όμως το γεγονός ότι πραγματοποιούνται χωρίς άμεση μαζική καταστολή δείχνει ότι η μηχανή φόβου δεν λειτουργεί με την ίδια ένταση.
Εκατοντάδες πολιτικοί κρατούμενοι παραμένουν στη φυλακή. Η εξουσία δεν έχει αλλάξει χέρια – έχει αλλάξει πρόσωπο. Το καθεστώς παραμένει, έστω χωρίς τον ιστορικό του ηγέτη.
Η αντιπολίτευση εμφανίζεται πιο προσεκτική. Δεν επιδιώκει σύγκρουση. Δοκιμάζει τα όρια. Θέτει προϋποθέσεις: απελευθέρωση κρατουμένων, επιστροφή εξόριστων, μεταρρύθμιση της εκλογικής αρχής, διαχωρισμό εξουσιών. Με άλλα λόγια, ζητά δομικές εγγυήσεις πριν μιλήσει για εκλογές.
Τι δεν έχει αλλάξει
Η χώρα παραμένει ρεαλιστικά «γονατισμένη». Ένα τέταρτο του πληθυσμού βρίσκεται στο εξωτερικό. Οι θεσμοί είναι αποδυναμωμένοι. Η παραγωγική βάση έχει διαβρωθεί. Η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με μία σύλληψη.
Το βαθύ κράτος του τσαβισμού παραμένει στη θέση του. Οι στρατιωτικές και δικαστικές ισορροπίες δεν έχουν ανατραπεί. Καμία προτομή του Μαδούρο δεν έχει κατέβει. Καμία ριζική θεσμική μεταρρύθμιση δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί.
Αυτό που έχει αλλάξει είναι η κατεύθυνση της κίνησης.
Η πιο ουσιαστική μεταβολή – η νοοτροπία
Η σημαντικότερη αλλαγή δεν είναι οικονομική ή διπλωματική. Είναι ψυχολογική. Για χρόνια, η Βενεζουέλα έμοιαζε παγιδευμένη σε έναν κύκλο: εκλογές χωρίς εναλλαγή, κρίση χωρίς κάθαρση, διαμαρτυρίες χωρίς αποτέλεσμα. Η αίσθηση αναπόφευκτου είχε κυριαρχήσει.
Σήμερα, ακόμη και οι πιο επιφυλακτικοί παραδέχονται ότι το πλαίσιο έχει μετακινηθεί. Η ξένη παρέμβαση δεν εξελίχθηκε σε πολεμικό σενάριο τύπου Ιράκ. Η μετάβαση – προς το παρόν – ακολουθεί πιο ελεγχόμενο ρυθμό, με διπλωμάτες και ενεργειακούς διαπραγματευτές αντί για πεζοναύτες.
Η προσοχή της διεθνούς κοινότητας συνοψίζεται σε μια φράση: χωρίς βιασύνη, χωρίς δισταγμό.
Δύο μήνες μετά τη σύλληψη Μαδούρο, η Βενεζουέλα δεν είναι ακόμη δημοκρατία. Δεν έχει ανακτήσει την οικονομική της ισχύ. Δεν έχει θεραπεύσει τις πληγές της δεκαετούς αυταρχικής διακυβέρνησης. Αλλά έχει εγκαταλείψει – έστω προσωρινά – τη βεβαιότητα της στασιμότητας.
Η πραγματική αλλαγή δεν βρίσκεται στους αριθμούς παραγωγής πετρελαίου ούτε στις διπλωματικές κινήσεις και τις φωτογραφίες για τα μέσα. Βρίσκεται στην αίσθηση ότι το αύριο δεν είναι προκαθορισμένο. Και για μια χώρα που για χρόνια πίστευε ότι «όλα αλλάζουν για να μείνουν ίδια», αυτό ίσως είναι η πιο βαθιά μεταβολή από όλες.
