Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, πολλές ευρωπαϊκές χώρες διέθεταν εκτεταμένα δίκτυα υπόγειων πυρηνικών καταφυγίων, σχεδιασμένων να προστατεύσουν τους πολίτες σε περίπτωση πυρηνικής επίθεσης. Μετά όμως την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, μεγάλο μέρος αυτών των εγκαταστάσεων παροπλίστηκε, μετατράπηκε σε μουσεία ή εγκαταλείφθηκε.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο υπήρχαν κάποτε περισσότερα από 280 υπόγεια πυρηνικά καταφύγια. Ωστόσο, σήμερα ελάχιστα από αυτά παραμένουν σε λειτουργία. Τα περισσότερα από αυτά τα καταφύγια που δεν χρησιμοποιούνται πλέον δύσκολα θα μπορούσαν να επαναλειτουργήσουν, καθώς τα παλαιότερα σχέδια πιθανότατα θα ήταν αναποτελεσματικά απέναντι στα σύγχρονα πυρηνικά όπλα.
Ωστόσο, αυτά τα παλιά καταφύγια θα μπορούσαν σήμερα να αξιοποιηθούν για προστασία από φυσικές καταστροφές ή κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα, αλλά δύσκολα θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ξανά για στρατιωτικούς σκοπούς.
Πόσο κοστίζει ένα ιδιωτικό πυρηνικό καταφύγιο
Η αύξηση των γεωπολιτικών εντάσεων τα τελευταία χρόνια, σε συνδυασμό με την απουσία εκτεταμένων δικτύων καταφυγίων σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, έχει δημιουργήσει μια νέα αγορά για ιδιωτικά πυρηνικά καταφύγια. Σε χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Γερμανία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ορισμένοι πολίτες επιλέγουν να επενδύσουν σε εξατομικευμένα καταφύγια.
Ωστόσο, το κόστος μιας τέτοιας επένδυσης δεν είναι αμελητέο, σημείωνε σε δημοσίευμά του τον περασμένο Σεπτέμβριο το Euronews. Οι πιο βασικές κατασκευές, που συνήθως έχουν επιφάνεια μικρότερη από 10 τετραγωνικά μέτρα, κοστίζουν περίπου 3.000 έως 5.000 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο. Το ποσό αυτό είναι αντίστοιχο με την τιμή ανά τετραγωνικό μέτρο ενός σύγχρονου στούντιο ή ενός μικρού διαμερίσματος ενός υπνοδωματίου σε μια μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκή πόλη.
Οι κατασκευαστές υπόσχονται προστασία από πυρηνικές, βιολογικές και χημικές απειλές, ενώ τα βασικά χαρακτηριστικά αυτών των καταφυγίων περιλαμβάνουν ενισχυμένο πυρήνα από οπλισμένο σκυρόδεμα με τοίχους πάχους περίπου 30 εκατοστών, θωρακισμένες πόρτες ανθεκτικές στη ραδιενέργεια και σύστημα εξαερισμού για καθαρό αέρα.
Ποια χώρα θεωρείται η ασφαλέστερη στην Ευρώπη σε περίπτωση πυρηνικής επίθεσης
Στην Ευρώπη, μόνο λίγες χώρες έχουν διατηρήσει ενεργές τις υποδομές πυρηνικών καταφυγίων. Το πιο εκτεταμένο σύστημα βρίσκεται στην Ελβετία, η οποία αποτελεί τη μοναδική χώρα όπου η υποχρέωση παροχής πυρηνικών καταφυγίων για ολόκληρο τον πληθυσμό προβλέπεται από τον νόμο.
Περίπου 60 χρόνια μετά την εφαρμογή της νομοθεσίας, η Ελβετία διαθέτει σήμερα περίπου 9.000 δημόσια καταφύγια και περίπου 360.000 ιδιωτικά. Η συνολική χωρητικότητα των εγκαταστάσεων αυτών φτάνει τα 9,3 εκατομμύρια άτομα, αριθμός που επαρκεί για την κάλυψη ολόκληρου του πληθυσμού της χώρας, ο οποίος ανέρχεται περίπου στα 9 εκατομμύρια κατοίκους.
Περίπου 100.000 μικρά καταφύγια, τα οποία κατασκευάστηκαν πριν από περίπου 40 χρόνια και μπορούν να φιλοξενήσουν έως επτά άτομα, ανακαινίζονται σήμερα λόγω παρωχημένων συστημάτων εξαερισμού. Το σχέδιο προβλέπει την αντικατάστασή τους από μεγαλύτερα δημόσια καταφύγια και το συνολικό κόστος του προγράμματος υπολογίζεται στα 235 εκατομμύρια ευρώ.
Τα δημόσια καταφύγια της Ελβετίας μπορούν σήμερα να φιλοξενήσουν από 200 έως 5.000 άτομα. Μεταξύ των μεγαλύτερων εγκαταστάσεων συγκαταλέγονται το καταφύγιο Beaulieu στη Λωζάνη και η σήραγγα Sonneberg κοντά στη Λουκέρνη. Η δεύτερη μπορούσε αρχικά να στεγάσει 20.000 ανθρώπους, όμως σήμερα η χωρητικότητά της έχει μειωθεί περίπου στο ένα δέκατο.
Οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες με ενεργά δίκτυα καταφυγίων
Η Σουηδία είναι μια ακόμα ευρωπαϊκή χώρα που έχει επενδύσει σημαντικά στην πυρηνική ετοιμότητα. Διαθέτει περίπου 64.000 καταφύγια, τα οποία μπορούν να φιλοξενήσουν περίπου 7 εκατομμύρια ανθρώπους. Το μεγαλύτερο είναι το καταφύγιο Klara στη Στοκχόλμη, το οποίο μπορεί να φιλοξενήσει έως 8.000 άτομα σε περίοδο πολέμου.
Το θέμα αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη σοβαρότητα στη χώρα. Η Σουηδική Υπηρεσία Πολιτικής Προστασίας και Εκτάκτων Αναγκών (MSB) έχει ξεκινήσει ένα πρόγραμμα ύψους 9 εκατομμυρίων ευρώ για την ενίσχυση των ελέγχων και τη διασφάλιση ότι τα καταφύγια μπορούν να τεθούν σε λειτουργία μέσα σε 48 ώρες, εάν χρειαστεί.
Παράλληλα, και η γειτονική Φινλανδία διαθέτει ενεργό δίκτυο καταφυγίων. Σύμφωνα με στοιχεία του 2022, πριν από την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ, η Φινλανδία διέθετε περίπου 50.500 πυρηνικά καταφύγια, με τη μεγάλη πλειονότητα αυτών, περίπου 85%, να ανήκει σε ιδιώτες.
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών της Φινλανδίας, το δίκτυο αυτό επαρκεί για την προστασία περίπου 4,8 εκατομμυρίων πολιτών.
