Η «εργαλειοθήκη του 2026» για την αποκλιμάκωση των τιμών ενέργειας τέθηκε στο τραπέζι των υπουργών Ενέργειας των «27».
Ουσιαστικά θα συνδυάζει άμεσα μέτρα -ως απάντηση στις νέες πιέσεις που προκαλεί η ενεργειακή αστάθεια λόγω της έντασης στη Μέση Ανατολή-, αλλά και πιο μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των διαρθρωτικά υψηλών τιμών στην ΕΕ, ιδίως για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες. Οι τιμές ενέργειας ήταν το κεντρικό θέμα στην πλούσια ατζέντα των συζητήσεων.
Στις 19 Μαρτίου οι τελικές ανακοινώσεις
Οι τελικές ανακοινώσεις αναμένονται στη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ΕΕ την Πέμπτη 19 Μαρτίου, όπου, σύμφωνα με τον Επίτροπο Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν, θα παρουσιαστούν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για τη μείωση του κόστους σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Μια πρώτη εικόνα των παρεμβάσεων δίνει η επιστολή της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με ημερομηνία 16 Μαρτίου, προς τους ηγέτες της ΕΕ, στην οποία σκιαγραφείται το πλαίσιο των συζητήσεων ενόψει της Συνόδου Κορυφής. Οι προτάσεις εκτείνονται από πιο «ήπιες και τεχνικές» λύσεις -όπως η χαλάρωση των κανόνων κρατικών ενισχύσεων για τη διευκόλυνση επιδοτήσεων σε νοικοκυριά και επιδοτήσεις- έως πιο «τολμηρές και αμφιλεγόμενες» επιλογές, όπως η επιβολή πλαφόν στις τιμές του φυσικού αερίου και η αναδιανομή των υπερεσόδων των ηλεκτροπαραγωγών προς όφελος των καταναλωτών, πρακτική που είχε εφαρμοστεί και από την Ελλάδα την περίοδο της ενεργειακής κρίσης 2022-2023.
Παράθυρο για πλαφόν στο φυσικό αέριο και αναδιανομή ουρανοκατέβατων κερδών
Σύμφωνα με την κ. φον ντερ Λάιεν, η Κομισιόν θα αξιολογεί κατά περίπτωση την ανάγκη επανενεργοποίησης τέτοιων εργαλείων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε χώρας. Τονίζει επίσης ότι οι μηχανισμοί έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να σχεδιάζονται χωρίς να προκαλούν στρεβλώσεις στην ενιαία αγορά, να διατηρούν τα επενδυτικά κίνητρα και να μην οδηγούν σε υπερβολική ζήτηση φυσικού αερίου. Σε κάθε περίπτωση, υπογραμμίζεται ότι τα μέτρα πρέπει να είναι «στοχευμένα και προσωρινά», στέλνοντας σαφές μήνυμα προς χώρες που επιδιώκουν μόνιμες αλλαγές σε βασικές πολιτικές για το κλίμα.
Η Επιτροπή σχεδιάζει να ενισχύσει περαιτέρω τον μηχανισμό που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να επιστρέφουν έως και το 80% του κόστους άνθρακα στο πλαίσιο του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών. Παράλληλα, εξετάζεται η απλοποίηση των κανόνων για τις επιχειρήσεις που προμηθεύονται ηλεκτρική ενέργεια μέσω μακροχρόνιων συμβάσεων (PPAs). Επιπλέον, προωθούνται νέες ρυθμίσεις ώστε οι χρήστες των δικτύων να έχουν τα κατάλληλα κίνητρα για τη βέλτιστη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών, περιορίζοντας την ανάγκη για δαπανηρές επεκτάσεις.
Αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Ρύπων
Η πρόεδρος της Κομισιόν εισηγείται και ευρύτερες παρεμβάσεις στο σύστημα τιμολόγησης άνθρακα, μεταξύ των οποίων η αξιοποίηση των εσόδων από τα δικαιώματα εκπομπών για τη στήριξη της απανθρακοποίησης σε λιγότερο εύπορα κράτη-μέλη.
«Είναι αναγκαίο να επιταχύνουμε τη στήριξη προς τις ενεργοβόρες βιομηχανίες στην πορεία εκσυγχρονισμού και απανθρακοποίησης», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, η Κομισιόν προτίθεται να αναθεωρήσει βασικά εργαλεία ρύθμισης της αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών, με στόχο τον περιορισμό της έντονης μεταβλητότητας και τη συγκράτηση των τιμών σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα.
Το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι ότι η ενεργειακή επάρκεια της ΕΕ παραμένει διασφαλισμένη, ωστόσο η άνοδος των τιμών των ορυκτών καυσίμων ήδη επιβαρύνει την οικονομία, με το κόστος της κρίσης στον Κόλπο να υπολογίζεται στα 6 δισ. ευρώ.
Οι τέσσερις παράγοντες που διαμορφώνουν τις τιμές
Όπως τόνισε ο Επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν, μετά τη Σύνοδο, η ΕΕ καλείται να προχωρήσει σε διαρθρωτικές αλλαγές ώστε να μειώσει την έκθεσή της στις διακυμάνσεις των τιμών. Στο μικροσκόπιο βρίσκονται και τα τέσσερα βασικά στοιχεία των λογαριασμών ενέργειας: το κόστος παραγωγής, οι χρεώσεις δικτύου, οι φόροι και τα τέλη, καθώς και το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών. «Οι απαντήσεις θα δοθούν σύντομα και θα παρουσιαστούν στη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης», σημείωσε, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης της κοινής ευρωπαϊκής στρατηγικής.
Το «beef» για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις
Στο πεδίο των διαπραγματεύσεων για επενδύσεις σε νέες ενεργειακές υποδομές και διασυνδέσεις καταγράφηκε περιορισμένη πρόοδος, με τις συζητήσεις να αναδεικνύουν εκ νέου τις αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Ιδιαίτερα οι χώρες του Βορρά εμφανίζονται επιφυλακτικές ως προς την ανάληψη του υψηλού κόστους, γεγονός που διατηρεί το χάσμα με τις υπόλοιπες χώρες.
Η ένταση αποτυπώθηκε και στην αντιπαράθεση μεταξύ του Έλληνα υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, και της Σουηδέζας ομολόγου του, Έμπα Μπους, η οποία εξέφρασε έντονες επιφυλάξεις για ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σχέδιο διασυνδέσεων, φτάνοντας να θέσει ακόμη και ζήτημα αποχώρησης της χώρας της από την ΕΕ.
