Η πρώτη δολοφονία από αναρχικό στην Ελλάδα, που έγινε στην Πάτρα το 1896, είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ της “Πολιτείας” που προ ετών έκανε το αφιέρωμα και του βιβλίου του δημοσιογράφου Τάκη Καμπύλη που πραγματεύεται μυθοπλασία η οποία “αποδεικνύεται ανησυχητικά επίκαιρη”, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο συγγραφέας…

 του Αχιλλέα Ροδίτη 

Η ιστορία της Πάτρας κρύβει στις σκιές της γεγονότα που καθόρισαν την πολιτική και κοινωνική ταυτότητα της νεότερης Ελλάδας. Ένα από αυτά, η πρώτη δολοφονία ως πράξη αναρχίας στην Ελλάδα, το 1896, που αποτέλεσε το αντικείμενο ενός εκτενούς και αποκαλυπτικού αφιερώματος της «Πολιτείας», στις 18 Δεκεμβρίου 2023 (ένθετη φωτογραφία) και που έφερε στο «φως» τις λεπτομέρειες της μοιραίας επίθεσης του Δημήτρη Μάτσαλη κατά του Διονυσίου Φραγκόπουλου. Η δολοφονία είχε γίνει στη διασταύρωση των οδών Ρήγα Φεραίου και Γεροκωστοπούλου.

Σήμερα, το νήμα εκείνης της έρευνας συναντά το έργο ενός ανθρώπου που αφιέρωσε χρόνια στην αναδίφηση των ιστορικών πηγών και της συλλογικής μνήμης. Ο έμπειρος δημοσιογράφος και συγγραφέας Τάκης Καμπύλης, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Γίγαντες και φασόλια (ή Δεν γίνονται αυτά εδώ)», (εκδόσεις Καστανιώτης), καταδύεται στο παρελθόν της αχαϊκής πρωτεύουσας, συνδέοντας την αιματηρή εκείνη πράξη με το «σταφιδικό πρόβλημα» και την έκρηξη της τοκογλυφίας που μάστιζε την Πελοπόννησο.

Η «Πολιτεία», αναγνωρίζοντας τη βαθιά συγγένεια του παλαιότερου ρεπορτάζ της με την έρευνα του Καμπύλη, εντόπισε τον συγγραφέα για μια συζήτηση που ξεπερνά τα όρια της λογοτεχνίας. Στη συνέντευξη, ο Καμπύλης αποκαλύπτει πώς η ιστορική αλήθεια τροφοδότησε τη μυθοπλασία, δημιουργώντας μια υπόθεση εργασίας που σοκάρει: την ύπαρξη οστών ενός αναρχικού στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη. Μέσα από τη ματιά ενός δημοσιογράφου που εγγυάται την αξιοπιστία με την υπογραφή του, αναλύεται η δράση των αναρχικών του Μεσοπολέμου και η ανησυχητική επικαιρότητα μιας Ευρώπης που μοιάζει να επαναλαμβάνει τα λάθη της.

Πρόκειται για μια συνάντηση της δημοσιογραφικής τεκμηρίωσης με τη λογοτεχνική ευαισθησία, με φόντο μια Πάτρα που παραμένει διαχρονικό πεδίο κοινωνικών ζυμώσεων.

 Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 

ΕΡ: Κύριε Καμπύλη, τι ρόλο έπαιξε για το βιβλίο σας «Γίγαντες και φασόλια (ή Δεν γίνονται αυτά εδώ)» αυτή η πρώτη δολοφονία ως πράξη Αναρχίας, στην Πάτρα; 

ΑΠ: Έχει κομβικό ρόλο, αφού η υπόθεση εργασίας έχει να κάνει με την μυθιστορηματική παραδοχή ότι ο Άγνωστος Στρατιώτης δεν είναι κενοτάφιο. Ότι υπάρχουν οστά που μάλιστα ανήκουν σε αναρχικό,  κατόπιν κρυφής δράσης, στη διάρκεια των εργασιών ανέγερσης του Μνημείου (από το 1925 περίπου), μιας υπαρκτής αναρχικής οργάνωσης του Μεσοπολέμου που διακρινόταν για ενέργειες οι οποίες σήμερα θα χαρακτηρίζονταν προβοκατόρικες.

ΕΡ: Τι έδειξε και πού έφτασε η έρευνα σας για την υπόθεση; 

ΑΠ: Ότι υπάρχει μια άγνωστη ιστορία για τη δράση ελλήνων (και όχι μόνο) αναρχικών, ήδη από τα μετεπεναστατικά χρόνια, με διάρκεια και με πολλές δράσεις, οι οποίες τα χρόνια του Μάτσαλη είχαν επικεντρωθεί στο σταφιδικό πρόβλημα που ειδικά για την Πελοπόννησο αποτέλεσε πηγή πλουτισμού αλλά και δεινών, με την έκρηξη της τοκογλυφίας. 

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ 

ΕΡ: Πού ο μύθος και πού η αλήθεια, στο βιβλίο;

ΑΠ: Πάντως, όλα τα περιστατικά και οι δράσεις που αναφέρονται στο βιβλίο είναι ιστορικά ελεγμένες. Η μυθιστορία έχτισε, παράλληλα, τις δικές της. Προφανώς ο Άγνωστος Στρατιώτης είναι κενοτάφιο –παρότι εσχάτως και πολιτικοί μίλησαν για «ιερά οστά εντός του» με αφορμή τον  καθαρισμό του χώρου. Δεν είναι γνωστό τελικά, τι ακριβώς «προστατεύουμε».

ΕΡ: Πέρα απ’ την καταγραφή αληθινών περιστατικών, τι είναι αυτό που ο συγγραφέας περιμένει απ’ τον αναγνώστη να αναζητήσει και να ανακαλύψει στις σελίδες του βιβλίου;

ΑΠ: Μια εκδοχή του μέλλοντος όπου η Ευρώπη είναι χωρισμένη στα δύο, όπου η συστημική πολιτική έχει καταρρεύσει, στην Αθήνα η νέα ακροδεξιά επελαύνει και δίνονται μάχες στους δρόμους με μία ενωμένη ομοσπονδία αναρχικών . Όσο περνούν τα χρόνια (το βιβλίο εκδόθηκε το 2019)  η μυθοπλασία αποδεικνύεται ανησυχητικά επίκαιρη. 

ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ 

ΕΡ: Με αφορμή τη δημοσιογραφική σας πορεία δεν θα ‘χανα την ευκαιρία για να ρωτήσω για τη δημοσιογραφία του σήμερα. Σίγουρα το άθροισμα: «Μύθος» + «αλήθεια» ισούται με «Μυθιστόρημα». Στη σημερινή δημοσιογραφία, άραγε, υπάρχει μύθος ή μόνο αλήθεια; Η άσκησή της πόσο κοντά ή μακριά κινείται από τις «κόκκινες» γραμμές που πρέπει να τηρούνται; 

ΑΠ: Νομίζω ότι οι αξίες, τα διαχρονικά προτάγματα, της δημοσιογραφίας δεν έχουν αλλάξει. Ίσως οι κανόνες, λόγω νέας τεχνολογίας, να φαίνονται αόριστοι ή ασαφείς. Από κει και πέρα υπάρχουν θέματα εφαρμογής. Όπως και υπήρχαν. Υπάρχει όμως και η Πέμπτη Φάλαγγα των σόσιαλ μίντια. Η επέλασή τους οδηγεί στην ανάγκη «ειδήσεων με υπογραφή». Ένα πεδίο όπου ο δημοσιογράφος εγγυάται προσωπικά στους αναγνώστες του την αξιοπιστία του, με τρόπο πολύ πιο σύνθετο και πιο επαγγελματικό απ’ ότι στο παρελθόν.

Όσον αφορά τα δικά μας, στην Ελλάδα συμβαίνει ένα παράδοξο: η νεότερη γενιά δημοσιογράφων είναι μια χρυσή γενιά: Πολύ πιο μορφωμένη και πιο καλλιεργημένη, κοσμογυρισμένη. Πρώτη φορά τόσοι πολλοί έλληνες δημοσιογράφοι διακρίνονται σε μεγάλα διεθνή μέσα. Όμως στην ελληνική αγορά επικρατεί άπνοια. Χωρίς να λείπουν τα χρήματα, επενδύσεις ουσίας δεν γίνονται. Οι νέοι δημοσιογράφοι βρίσκονται ανάμεσα στις μυλόπετρες της κακοπιστίας και της απαξίωσης: για παράδειγμα εν μέσω της «μόδας» των καταχρηστικών αγωγών σε βάρος τους αλλά και χωρίς καμία προστασία είτε από την  εργοδοσία είτε από τις συνδικαλιστικές ενώσεις -οι οποίες κάνουν ότι μπορούν αλλά έχουν κι αυτές άλλα φαντάσματα να αναμετρηθούν.

Είναι άτυχη η νέα γενιά, αν και άμοιρη ευθυνών. Ωστόσο είναι οπλισμένη με τόσες δεξιότητες που δεν υπάρχει περίπτωση να μην βρεθεί αργά ή γρήγορα σε θέση να αφήσει το ίχνος της. Είναι δικαίωμά της, δεν είναι;

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ

Ο ΤΑΚΗΣ ΚΑΜΠΥΛΗΣ

Ο Τάκης Καμπύλης γεννήθηκε στο Ναύπλιο.

Ξεκίνησε τη δημοσιογραφία στα «Νέα», το 1986, ως ρεπόρτερ και στη συνέχεια ως αρχισυντάκτης.

Το 2006 εργάστηκε ως διευθυντής σύνταξης στον «Ελεύθερο Τύπο» και μετά στην «Καθημερινή», από το 2007 ως το 2010, ως επιτελικό στέλεχος και αρθρογράφος.

Από το 2010 μέχρι το 2014 ήταν γενικός διευθυντής του δημοτικού ραδιοσταθμού του Δήμου Αθηναίων, του «Αθήνα 9,84». Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

Έχει γράψει βιβλία όπως το «Γίγαντες και Φασόλια», «Το κόμμα του καλού Θεού», «Γενικά Συμπτώματα», «Ο γάτος Πετεφρής» κ.α..

AXΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ / ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ