ΠΑΤΡΑ - Δ. ΕΛΛΑΔΑΠΟΛΙΤΕΙΑ

Αθηνά Κακούρη: Μια νέα αφήγηση της Επανάστασης του 1821

kakouri sunenteuxi 2
Με αφορμή τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου και τη συμπλήρωση των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821, είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε με την Πατρινή συγγραφέα Αθηνά Κακούρη για το βιβλίο της «1821, The Founding of Modern Greece» που κυκλοφόρησε πρόσφατα.

Του Ισίδωρου Σιδερόπουλου

Πρόκειται για την αγγλική απόδοση του κλασικού πια, από το 2013, έργου της με τίτλο: «1821: Η αρχή που δεν ολοκληρώθηκε» (εκδόσεις Πατάκη, ISBN 9789601689951). Ο τρόπος της γραφής είναι απλός και άμεσος, τα ονόματα και οι ημερομηνίες περιορισμένες, ενώ γίνονται αναφορές και συσχετισμοί που βοηθούν τον αναγνώστη –παιδί ή ενήλικα– να συναισθανθεί το πόσο αυτό το παρελθόν επηρεάζει τη σημερινή ελληνική πραγματικότητα, άρα τη ζωή του.

kakouri sunenteuxi 1

Η συνέντευξη:

Ερ. Ποιοι ήταν οι λόγοι για τους οποίους θελήσατε να μεταφραστεί το βιβλίο;

Απ. Υπάρχουν στην Αυστραλία, στις ΗΠΑ και σε πολλά άλλα μέρη παροικίες Ελλήνων, που μετανάστευσαν παλαιότερα αλλά και μεταπολεμικά. Εκεί οι νεότεροι δεν μιλούν πια ελληνικά, αλλά τους ενδιαφέρει να ξέρουν τι έκαναν οι –όχι και τόσο μακρινοί– πρόγονοί τους, όταν θέλησαν να ελευθερωθούν από τους Τούρκους. Γι’ αυτό μεταφράστηκε αγγλικά το «1821, η αρχή που δεν ολοκληρώθηκε», αφού πρώτα προσάρμοσα το περιεχόμενό του σε αυτό το διαφορετικό κοινό. Φρόντισα επίσης να προσφέρεται και σε eBook.

Πολύ φοβούμαι ότι οι σημερινοί νέοι γνωρίζουν για την Επανάσταση πολύ λιγότερα απ’ ό,τι εμείς οι παλαιοί. Τότε διδασκόμαστε από ένα πολύ καλό βιβλίο της Ιστορίας, των Θεοδωρίδη και Λαζάρου, που το μεταχειρίστηκαν δύο τουλάχιστον γενεές

ΟΙ ΝΕΟΙ ΚΑΙ Η ΓΝΩΣΗ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟ 1821

Ερ. Πόσο καλά γνωρίζουμε την ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης; Πόσο μας έχουν επηρεάσει οι ποικίλες μορφές που πήρε η μνήμη της στη δημόσια ιστορία;

Απ. Πολύ φοβούμαι ότι οι σημερινοί νέοι γνωρίζουν για την Επανάσταση πολύ λιγότερα απ’ ό,τι εμείς οι παλαιοί. Τότε διδασκόμαστε από ένα πολύ καλό βιβλίο της Ιστορίας, των Θεοδωρίδη και Λαζάρου, που το μεταχειρίστηκαν δύο τουλάχιστον γενεές. Πριν από λίγες δεκαετίες όμως επικράτησαν καινούργιες μόδες στην διδασκαλία της Ιστορίας, και γράφηκαν άλλου είδους βιβλία τα οποία, κατά την γνώμη μου, μάλλον απωθούν το παιδί. Ίσως σ’ αυτό οφείλεται και το γεγονός ότι, όπως πληροφορούμαι, οι νεότεροι έχουν αποκτήσει την λανθασμένη εντύπωση ότι η Ιστορία «δεν τους αφορά». Οι μεγαλύτεροι όμως ενδιαφέρονται, και πολύ μάλιστα, για την Ιστορία· και μάλιστα την ελληνική. Η έρευνα, εξάλλου, συνεχίζεται. Ειδικότερα για την Επανάσταση, δεν έχουμε και τόσο ταχείς ρυθμούς. Αυτό είναι αναμενόμενο, αφού το υλικό είναι πολύ και οι κατάλληλοι ερευνητές λίγοι. Έχουμε, βλέπετε, μια πολύ μακρά Ιστορία –τριπλή και τετραπλή από τις μεγάλες Ευρωπαϊκές χώρες– και είμαστε ένας λαός ολιγάριθμος.

Η Επανάσταση επέτυχε το στόχο της, δημιούργησε ένα κράτος ανεξάρτητο, χωρίς κανενός είδους υποτέλεια στον μέχρι τότε Δυνάστη του. Αλλά η επιτυχία αυτή ήταν κολοβωμένη, δεν ολοκληρώθηκε, όπως ακριβώς το λέω και στον τίτλο του βιβλίου

Ερ. Σκοπός της Επανάστασης δεν ήταν απλώς η απελευθέρωση της Πελοποννήσου ή οποιασδήποτε άλλης συγκεκριμένης περιοχής αλλά η Ανάσταση του Γένους. Από την άποψη αυτή θεωρείτε πως ήταν επιτυχημένη;

Απ. Και ναι, και όχι. Η Επανάσταση επέτυχε το στόχο της, δημιούργησε ένα κράτος ανεξάρτητο, χωρίς κανενός είδους υποτέλεια στον μέχρι τότε Δυνάστη του. Αλλά η επιτυχία αυτή ήταν κολοβωμένη, δεν ολοκληρώθηκε, όπως ακριβώς το λέω και στον τίτλο του. Στα μέρη όπου ο τουρκικός στρατός διατηρούσε φρούρια καλά επανδρωμένα και όπου μπορούσε να μεταφερθεί γρήγορα και απρόσκοπτα –στην Μακεδονία, στην Ήπειρο, στην Θεσσαλία– οι εξεγέρσεις καταπνίγηκαν στο αίμα εντός λίγων μηνών. Κι ακόμη περισσότερο, στην Μικρασία και στην Κύπρο, όπου έγιναν εκτεταμένες σφαγές πριν καν εκδηλωθούν εξεγέρσεις. Στην Πελοπόννησο, στην Στερεά, στις Σποράδες, στα νησιά του Σαρωνικού και πολλά του Αιγαίου, και μάλιστα στην Κρήτη και στην Σάμο, η Επανάσταση επικράτησε. Αλλά, ύστερα από αγώνες εννιά ετών, οι Δυνάμεις μας επέβαλαν σύνορα που άφησαν έξω πολλά απ’ αυτά τα ήδη ελευθερωμένα μέρη. Ουσιαστικά άφηναν έξω τα δύο τρίτα του Γένους.

Κολοβή όμως έγινε η Επανάσταση και από δικό μας φταίξιμο. Θελήσαμε να ελευθερωθούμε για να διοικήσουμε τον εαυτό μας. Αλλά αυτό, δυστυχώς, μερικοί το καταστρατήγησαν. Είχαν, βλέπετε, συνηθίσει σε ένα σύστημα πελατειακών σχέσεων με τον Σουλτάνο, και δεν έφτανε ο νους τους να πιστέψουν πως υπάρχει άλλος τρόπος. Αυτό ήταν το κίνητρο των αγνότερων. Οι άλλοι, οδηγήθηκαν από κοντόφθαλμα, ατομικά συμφέροντα. Επιπλέον, όλοι ανεξαιρέτως ήταν άνθρωποι με περιορισμένες ικανότητες και περισσότερο ή λιγότερο παχυλή άγνοια για το τι σήμαινε τότε ένα ευρωπαϊκό κράτος, για τα συγκρουόμενα συμφέροντα των Δυνάμεων, για πρόσωπα και για πράγματα. Ήταν επομένως ικανοί μεν να καταστρέψουν αλλά όχι να δημιουργήσουν. Κανένας δεν έδειξε διοικητικά προσόντα. Ούτε οι Μαυρομιχαλαίοι, ούτε οι Κουντουριώτηδες, ούτε ο Σπυρίδων Τρικούπης, ούτε ο Κωλέττης ούτε και ο Μαυροκορδάτος, παρ’ όλο που στον τελευταίον δόθηκε η ευκαιρία δύο φορές –μια το 1841 και μια άλλη το 1854– να διοικήσει την Ελλάδα και μάλιστα απρόσκοπτα, με την ανοχή της Γαλλίας και την απόλυτη υποστήριξη της Αγγλίας.

Το κενό που άφησε η δολοφονία του Καποδίστρια το καταλαβαίνουμε όλο και περισσότερο καθώς παρακολουθούμε την πορεία της πατρίδας μας επί Βαυαρών. Φανερώθηκε τότε ότι κανένας Έλληνας δεν είχε συλλάβει ένα γενικό σχέδιο για το τι έπρεπε να γίνει σ’ αυτήν την νέα χώρα

ΑΝ Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΔΕΝ ΔΟΛΟΦΟΝΕΙΤΟ

Ερ. Παρά το γεγονός ότι στην ιστορία δεν υπάρχουν «αν», στην περίπτωση που ο Ι. Καποδίστριας είχε καταφέρει να ολοκληρώσει το έργο του, πιστεύετε πως η εικόνα της σημερινής Ελλάδας θα ήταν διαφορετική;

Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία γι’ αυτό, θα είμαστε πράγματι τελείως αλλιώς σήμερα. Πρώτα πρώτα ο Όθων θα είχε φθάσει σε μια χώρα όπου επικρατούσε τάξη, κι όχι σε έναν αιματοκυλισμένο, χιλιοδιχασμένο και αναρχούμενο τόπο. Έτσι δεν θα υπήρχε καμιά ανάγκη να φέρει μαζί του βαυαρικό στρατό, για την προσωπική του ασφάλεια και για να μας επιβάλει ειρήνη.

Το κενό που άφησε η δολοφονία του Καποδίστρια το καταλαβαίνουμε όλο και περισσότερο καθώς παρακολουθούμε την πορεία της πατρίδας μας επί Βαυαρών. Φανερώθηκε τότε ότι κανένας Έλληνας δεν είχε συλλάβει ένα γενικό σχέδιο για το τι έπρεπε να γίνει σ’ αυτήν την νέα χώρα. Όλα αφέθηκαν σε ξένους –στις τρεις Δυνάμεις με τις άγριες αντιζηλίες τους και στους Βαυαρούς με τις καλές προθέσεις και την θλιβερή τους άγνοια.

Το βασίλειο της Ελλάδος το κυβέρνησε επί τριάντα χρόνια ο καλοπροαίρετος και πολύ ευσυνείδητος βασιλιάς Όθων και η αξιόλογη βασίλισσα Αμαλία. Αλλά κανένας από τους δυο τους δεν ήξεραν –δεν μπορούσαν να ξέρουν– τι ήταν οι Ρωμηοί και η ρωμηοσύνη. Αν δεν είχε εξοντωθεί ο Καποδίστριας και το έργο του δεν είχε υποστεί τέτοια λυσσαλέα επίθεση, οι Βαυαροί θα εύρισκαν τις κρατικές δομές λίγο πολύ έτοιμες και επίσης έναν άνθρωπο που γνώριζε καλά την Ελλάδα αλλά και την Ευρώπη και τα πράγματα εκεί, είχε δε το ανάστημα να αντιμετωπίσει τους Βαυαρούς ως μουσαφίρηδες, πολύ χρήσιμους μεν αλλά πάντως μουσαφίρηδες, στον τόπο μας.

Επομένως, το Εκκλησιαστικό θα είχε λυθεί αλλιώς, το εκπαιδευτικό μας σύστημα θα ήταν πιο πρακτικό, τα οικονομικά μας θα ήταν καλύτερα διότι, το λίγο λιγότερο, θα είχαμε γλυτώσει τα έξοδα συντηρήσεως του βαυαρικού στρατού, και σίγουρα, θα είχαν αποφευχθεί επικίνδυνες ανοησίες, όπως η παραπομπή και δίκη του Κολοκοτρώνη. Ο άπειρος βασιλιάς της Ελλάδος θα είχε δίπλα του ως σύμβουλό του, έναν άνθρωπο με πολλές και ισχυρές διασυνδέσεις στην ευρωπαϊκή σκηνή, ο οποίος σίγουρα θα είχε αποτελέσει εμπόδιο στην άμετρη ανάμειξη των Δυνάμεων στα εσωτερικά μας αντί να γίνεται ο ίδιος εργαλείο τους.

kakouri sunenteuxi 3

ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΕ ΤΟ ΜΥΑΛΟ Σ’ ΕΓΡΗΓΟΡΣΗ

Ερ. Η περίοδος της εθνικής εξέγερσης προσφέρει ακόμη και σήμερα πολύτιμα μαθήματα. Πώς θα μπορούσαν αυτά να μας «εφοδιάσουν» για το μέλλον;

Απ. Θα μπορούσε, πράγματι, εάν… Εάν διδασκόμαστε τους δύο εμφυλίους για να μισήσουμε εκείνους που τους υποκίνησαν και όχι για να τους αποδώσουμε στο «κύτταρο της φυλής μας» –ψευτοκαμαρώνοντας μάλιστα πως αποδεικνύουν την κατ’ ευθείαν καταγωγή μας από τους «Αρχαίους».

Εάν μαθαίναμε να μην μπερδεύουμε το ποιο πολίτευμα μας είναι περισσότερο αρεστό με το ποιός το υπηρέτησε μόνον κατ’ επίφαση, ενώ στην ουσία είτε επεδίωκε προσωπικά συμφέροντα είτε κάλυπτε με μεγάλα λόγια την ανικανότητά του να διοικήσει.

Εάν φροντίζαμε να τοποθετούμε τε ελληνικά πράγματα μέσα στα διεθνή γεγονότα.

Εάν εξασκούσαμε το νου μας προσπαθώντας να καταλάβουμε τις δύσκολες ισορροπίες ανάμεσα σε ιδεώδη και τις λύσεις που απαιτεί η πραγματικότητα. Να ερευνούμε πότε υπηρετήθηκαν αποτελεσματικά τα συμφέροντα της χώρας μας και ποιο ήταν το τίμημα…

Κοντολογίς αν διαβάζουμε Ιστορία με το μυαλό μας σε εγρήγορση.

Ένα φαινόμενο που επισημαίνω και στο βιβλίο μου, είναι το είδος της αντιπολίτευσης που σχηματίστηκε εναντίον του Καποδίστρια. Αυτό νομίζω ότι αξίζει κατ’ εξοχήν να το μελετάμε, γιατί δυστυχώς δεν καταδικάστηκε τότε. Κανείς δεν τιμωρήθηκε για τον φόνο –αντιθέτως οι ηθικοί αυτουργοί έγιναν επί Βαυαρών κυρίαρχοι της πολιτικής. Έτσι το καταστροφικό αυτό σύστημα αντιπολιτεύσεως, βρήκε πρόθυμους μιμητές πάλι, και πάλι και πάλι, καθιστώντας κάθε λίγο την χώρα μας μη κυβερνήσιμη.

You may also like

Comments are closed.