Ένα από τα μεγαλύτερα γεωλογικά μυστήρια του πλανήτη, που προβληματίζει τους επιστήμονες από τον 19ο αιώνα, φαίνεται πως ίσως βρήκε επιτέλους εξήγηση. Πρόκειται για το φαινόμενο που είναι γνωστό ως «Great Unconformity» (Μεγάλη Ασυμφωνία), κατά το οποίο περίπου ένα δισεκατομμύριο χρόνια γεωλογικής ιστορίας λείπουν από το αρχείο των πετρωμάτων της Γης.

Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα εμφανές στο Γκραν Κάνιον των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου τα πετρώματα της περιόδου Καμβρίου βρίσκονται ακριβώς πάνω από πολύ παλαιότερα Προκάμβρια πετρώματα, αφήνοντας ένα τεράστιο κενό στη γεωλογική ιστορία της Γης, η οποία εκτείνεται σε περίπου 4,6 δισεκατομμύρια χρόνια.

Για δεκαετίες, οι επιστήμονες προσπαθούσαν να εξηγήσουν τι προκάλεσε την εξαφάνιση αυτού του τεράστιου τμήματος της γεωλογικής ιστορίας από τα στρώματα των πετρωμάτων.

Οι δύο βασικές θεωρίες

Μέχρι πρόσφατα, υπήρχαν δύο βασικές εξηγήσεις για το φαινόμενο.

Η πρώτη συνδεόταν με την περίοδο που είναι γνωστή ως «Snowball Earth», περίπου πριν από 700 εκατομμύρια χρόνια, όταν η Γη ενδέχεται να είχε καλυφθεί σχεδόν εξ ολοκλήρου από πάγο. Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση, οι ακραίες κλιματικές συνθήκες και οι γεωλογικές διεργασίες θα μπορούσαν να έχουν διαβρώσει μεγάλα τμήματα των πετρωμάτων.

Η δεύτερη θεωρία σχετιζόταν με τη δημιουργία της υπερηπείρου Rodinia, πριν από περίπου ένα δισεκατομμύριο χρόνια. Η δημιουργία αυτής της υπερηπείρου θεωρείται ότι ανύψωσε αρχαία πετρώματα στην επιφάνεια, όπου εκτέθηκαν στη διάβρωση και σταδιακά φθάρθηκαν.

Παρότι και οι δύο εξηγήσεις θεωρούνταν πιθανές, καμία δεν μπορούσε να αποδειχθεί οριστικά.

Η νέα μελέτη

Μια διεθνής ομάδα ερευνητών υποστηρίζει τώρα ότι το αίνιγμα ίσως λύθηκε χάρη στη μελέτη πέντε γεωλογικών περιοχών στη Βόρεια Κίνα, όπου παρατηρείται επίσης το φαινόμενο της Μεγάλης Ασυμφωνίας.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν ραδιενεργά στοιχεία σε πετρώματα που βρίσκονται κάτω από το όριο της ασυμφωνίας, ώστε να υπολογίσουν πόσος χρόνος είχε περάσει από τη στιγμή που τα πετρώματα ψύχθηκαν σε συγκεκριμένες θερμοκρασίες.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μεγαλύτερη διάβρωση συνέβη πολύ πριν από την περίοδο Snowball Earth ή τον σχηματισμό της Rodinia.

Η υπερήπειρος Columbia

Τα στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο συνδέεται με μια ακόμη παλαιότερη γεωλογική εξέλιξη: τον σχηματισμό της Columbia, της πρώτης πραγματικής υπερηπείρου της Γης, η οποία δημιουργήθηκε περίπου δύο δισεκατομμύρια χρόνια πριν.

Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η πιο έντονη διάβρωση που καταγράφεται στα γεωλογικά δεδομένα φαίνεται να συμπίπτει χρονικά με την ανάπτυξη αυτής της πρώτης υπερηπείρου.

Ο επικεφαλής της μελέτης, Liang Duan από το Northwest University, δήλωσε στο περιοδικό Science ότι παρότι η περίοδος Snowball Earth και η υπερήπειρος Rodinia μπορεί να συνέβαλαν σε κάποιο βαθμό, δεν αποτελούν την κύρια αιτία της εξαφάνισης ενός δισεκατομμυρίου ετών γεωλογικής ιστορίας.

Νέα ερωτήματα για την ιστορία της Γης

Η νέα αυτή ερμηνεία δημιουργεί όμως νέα ερωτήματα για προηγούμενες θεωρίες.

Παλαιότερες έρευνες είχαν συνδέσει το φαινόμενο της Μεγάλης Ασυμφωνίας με ένα τεράστιο γεγονός διάβρωσης που εμπλούτισε τους ωκεανούς με θρεπτικά στοιχεία και ορυκτά, κάτι που πιθανόν συνέβαλε στην Έκρηξη του Καμβρίου πριν από περίπου 540 εκατομμύρια χρόνια, όταν εμφανίστηκε μεγάλη ποικιλία πολύπλοκων μορφών ζωής.

Η νέα χρονολόγηση όμως δείχνει ότι η κύρια διάβρωση συνέβη πολύ νωρίτερα, κατά τη διάρκεια μιας γεωλογικής περιόδου που οι επιστήμονες αποκαλούν «Boring Billion», δηλαδή την εποχή μεταξύ 1,8 και 0,8 δισεκατομμυρίων ετών πριν, η οποία θεωρείται σχετικά «ήσυχη» από γεωλογική άποψη.

Η νέα έρευνα, αν επιβεβαιωθεί από περαιτέρω μελέτες, ενδέχεται να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες κατανοούν την εξέλιξη της γεωλογικής ιστορίας της Γης.