Πολύ πριν από την εμφάνιση του διαδικτύου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της τεχνητής νοημοσύνης, μια εφημερίδα κατάφερε να ενορχηστρώσει τη μεγαλύτερη και πιο επιτυχημένη δημοσιογραφική φάρσα όλων των εποχών.
Το καλοκαίρι του 1835, η εφημερίδα The Sun της Νέας Υόρκης δημοσίευσε μια σειρά έξι άρθρων που υποστήριζαν ότι ανακαλύφθηκε ζωή στη Σελήνη, ένα γεγονός που έμεινε στην ιστορία ως «The Great Moon Hoax» («Η Μεγάλη Απάτη της Σελήνης»).
Για τους παλαιότερους, η ιστορία φέρνει στο μυαλό τη διάσημη σατιρική εφημερίδα Weekly World News των δεκαετιών του ’80 και ’90, με τους εξωφρενικούς τίτλους για τον Bigfoot ή το Bat Boy. Ωστόσο, η απάτη του 19ου αιώνα παρουσιάστηκε στο κοινό ως ένα ακλόνητο, επιστημονικό γεγονός.
Το γιγαντιαίο τηλεσκόπιο και οι «Vespertilio-homo»
Όλα ξεκίνησαν στις 25 Αυγούστου 1835, όταν η The Sun άρχισε να δημοσιεύει τις δήθεν συγκλονιστικές ανακαλύψεις του κορυφαίου Βρετανού αστρονόμου Sir John Herschel. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο Χέρσελ, χρησιμοποιώντας ένα επαναστατικό, γιγαντιαίο τηλεσκόπιο από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στη Νότια Αφρική, είχε καταφέρει να δει καθαρά τη σεληνιακή επιφάνεια.
Τα άρθρα περιέγραφαν με απίστευτες λεπτομέρειες ένα πλήρες οικοσύστημα:
- Ποτάμια, δάση και τεράστιους κρυστάλλους.
- Παράξενα ζώα, όπως μικροσκοπικές ζέβρες, βίσονες και κατσίκες που έμοιαζαν με μονόκερους.
- Δίποδους κάστορες χωρίς ουρά.
- Το πιο εντυπωσιακό εύρημα: τους Vespertilio-homo, δηλαδή ανθρωπόμορφα όντα με φτερά νυχτερίδας, τα οποία είχαν αναπτύξει πολιτισμό και έχτιζαν ναούς.
Οι γλαφυρές περιγραφές και η επιστημονική ορολογία έκαναν το κοινό της εποχής να πιστέψει αμέσως την ιστορία.
Ο πραγματικός ένοχος και η αντίδραση του Έντγκαρ Άλλαν Πόε
Στην πραγματικότητα, ο Sir John Herschel δεν είχε ιδέα για το δημοσίευμα. Τα άρθρα υπογράφονταν από έναν ανύπαρκτο συνεργάτη του, τον «Δρ. Άντριου Γκραντ». Ο πραγματικός εγκέφαλος της απάτης ήταν ο δημοσιογράφος της The Sun, Richard Adams Locke. Ο Λοκ παραδέχθηκε αργότερα την πράξη του, εξηγώντας ότι στόχος του ήταν να εκτοξεύσει τις πωλήσεις της εφημερίδας, αλλά και να σατιρίσει τις ακραίες επιστημονικές θεωρίες της εποχής που ήθελαν τη Σελήνη να κατοικείται.
Η φάρσα συγκλόνισε την Αμερική και την Ευρώπη, καθιερώνοντας τη The Sun στον εκδοτικό χάρτη. Ο ίδιος ο Χέρσελ αρχικά διασκέδασε με το γεγονός, αλλά γρήγορα κουράστηκε να απαντά σε σοβαρές ερωτήσεις για τους «ανθρώπους-νυχτερίδες».
Αντίθετα, ο διάσημος συγγραφέας Edgar Allan Poe εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια, κατηγορώντας δημόσια τον Λοκ ότι έκλεψε στοιχεία από το δικό του διήγημα, «The Unparalleled Adventure of One Hans Pfaall», το οποίο πραγματευόταν ένα αντίστοιχο φανταστικό ταξίδι στο φεγγάρι.
Ο πρόδρομος των fake news
Σήμερα, η «Μεγάλη Απάτη της Σελήνης» θεωρείται ο απόλυτος πρόδρομος των σύγχρονων fake news. Αν και ο Λοκ είχε ως κίνητρο τη σάτιρα και την ψυχαγωγία μέσω του penny press (των φθηνών εφημερίδων της εποχής), απέδειξε περίτρανα κάτι που ισχύει μέχρι σήμερα: μια καλογραμμένη και φαινομενικά τεκμηριωμένη ψευδής είδηση μπορεί πολύ εύκολα να γίνει αποδεκτή ως απόλυτη αλήθεια. Η παραπληροφόρηση δεν γεννήθηκε στην εποχή του ίντερνετ· απλώς βρήκε σε αυτό το ιδανικό της καταφύγιο.
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του Politeianews.gr στην Google
