Στα «σπλάχνα» του Κάστρου της Πάτρας, εντοιχισμένο σε μια κοίλη αψίδα στην εσωτερική πύλη, βρίσκεται ένα ακέφαλο και ακρωτηριασμένο άγαλμα της ρωμαϊκής εποχής που οι Πατρινοί ονόμασαν «Πατρινέλα». Για αιώνες, αυτό το μαρμάρινο κομμάτι ιστορίας δεν ήταν απλώς ένα αρχαιολογικό εύρημα, αλλά το «στοιχειό» της πόλης, η μυστηριώδης γυναίκα που φύλαγε τους κατοίκους από κάθε κακό.
Ποια ήταν η «Πατρινέλα»
Αν και αρχαιολογικά το άγαλμα αποτελεί τμήμα ανδρικής μορφής με χιτώνα (πιθανότατα κάποιου Ρωμαίου αξιωματούχου), η λαϊκή φαντασία το μετέτρεψε σε γυναίκα-φύλακα. Σύμφωνα με τον θρύλο, η Πατρινέλα ήταν μια όμορφη κοπέλα που μαρμάρωσε ή «στοίχειωσε» στο σημείο εκείνο για να προστατεύει την Πάτρα. Οι Πατρινοί πίστευαν ότι η Πατρινέλα είχε υπερφυσικές δυνάμεις και πως η μοίρα της πόλης ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δική της.
Ο Θρήνος και οι Προφητείες
Οι παραδόσεις λένε πως η Πατρινέλα έβγαινε από το Κάστρο τις νύχτες και περιπλανιόταν στις πολεμίστρες. Λέγεται ότι άλλαζε θέση ή ότι οι αλυσίδες της ακούγονταν να σέρνονται στα μάρμαρα. Το πιο συγκλονιστικό κομμάτι του θρύλου αναφέρει ότι η Πατρινέλα θρηνούσε με δυνατές κραυγές κάθε φορά που μια μεγάλη συμφορά πλησίαζε την Πάτρα – όπως επιδημίες, σεισμοί ή εχθρικές επιθέσεις. Μάλιστα, η λαϊκή παράδοση λέει πως αν ποτέ το άγαλμα μετακινηθεί ή καταστραφεί, η Πάτρα θα βουλιάξει στη θάλασσα.
Το Στοιχείο του Κάστρου στην Τουρκοκρατία
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, ο φόβος και ο σεβασμός για την Πατρινέλα ήταν τόσο μεγάλος, που ακόμη και οι Οθωμανοί την αποκαλούσαν «Το Στοιχείο του Κάστρου». Υπήρχε η πεποίθηση ότι η Πατρινέλα προστάτευε τους κατοίκους από τις αρρώστιες, όπως η χολέρα και η πανούκλα, κρατώντας το «κακό» μακριά από τα τείχη. Οι μητέρες στην Πάτρα παλαιότερα συνήθιζαν να φοβερίζουν τα παιδιά τους με το όνομά της, αλλά ταυτόχρονα την ευγνωμονούσαν για τη σιωπηλή της παρουσία.
Η Πατρινέλα σήμερα
Σήμερα, η Πατρινέλα παραμένει στη θέση της, υποδέχοντας τους επισκέπτες του Κάστρου. Αποτελεί ένα από τα πιο αγαπημένα θέματα της πατρινής λογοτεχνίας και της λαογραφικής έρευνας, ενώ το όνομά της έχει γίνει συνώνυμο της ίδιας της πόλης. Μια επίσκεψη στο Κάστρο δεν θεωρείται ολοκληρωμένη αν δεν σταθεί κανείς μπροστά στην αψίδα της, προσπαθώντας να αφουγκραστεί την ιστορία που κουβαλά αυτό το παλιό μάρμαρο.
