του Αχιλλέα Ροδίτη

Σήμερα η Πάτρα, όπως και ολόκληρη η Ορθοδοξία, γιορτάζει τα Άγια Θεοφάνια. Είναι η ημέρα που τα νερά του Πατραϊκού κόλπου αγιάζονται κι η πόλη στρέφει το βλέμμα της στον Μόλο της Αγίου Νικολάου. Με αφορμή την αυριανή γιορτή, η «Πολιτεία» κάνει ένα ξεχωριστό αφιέρωμα, εστιάζοντας στους ανθρώπους που κάθε χρόνο αψηφούν το κρύο και «παλεύουν» με τα κύματα για την ευλογία του Τιμίου Σταυρού.

Ευτυχώς, για την Πάτρα ή την κοντινή περιοχή η ιστορία δεν έχει καταγράψει «περίεργα» περιστατικά, σε αντίθεση με άλλες περιοχές της Ελλάδας όπου έχουμε δει τον Σταυρό να χάνεται στον βυθό, (ακόμα και για μέρες), πιστούς να διαπληκτίζονται έντονα μέσα στο νερό για το ποιος θα πρωτοπιάσει τον Σταυρό ή σε ποιον «ανήκει», άλλους να τραυματίζονται στην προσπάθειά τους να τον πιάσουν κ.λπ.. Στην Πάτρα, η διαδικασία διατηρεί μια ιεροπρέπεια και έναν ευγενή ανταγωνισμό που τιμά την τοπική κοινωνία.

Άλλωστε, το ζητούμενο σε αυτήν την ιερή στιγμή, δεν είναι ο συναγωνισμός. Δεν πρόκειται άλλωστε για «άθλημα». Είναι η εσωτερική ανάγκη για του καθενός για την Ευλογία. Αυτό αποτελεί την κινητήριο δύναμη που ωθεί τόσες δεκάδες νέους, κάθε χρόνο, να πέφτουν στα παγωμένα νερά.  

ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ

ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ 10ΕΤΙΑΣ

Καταγράφοντας τους «νικητές» των τελευταίων δέκα ετών, παρατηρούμε ότι ο υγρός στίβος της Πάτρας αναδεικνύει σταθερούς κολυμβητές, αλλά και νέους που δείχνουν τον δρόμο της πίστης.

• 2025: Ο Χρήστος Βουκελάτος, μαθητής της Γ’ Λυκείου, έγραψε ιστορία πιάνοντας τον Σταυρό για δεύτερη συνεχή χρονιά.
• 2024: Ξανά ο Χρήστος Βουκελάτος, επιδεικνύοντας εξαιρετική ταχύτητα.
• 2023: Ο Παναγιώτης Φιλίππου (αθλητής της ΝΕΠ), ο οποίος σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού, παρέδωσε τον Σταυρό στην 11χρονη Καλλιόπη που βούτηξε επίσης.
• 2022: Ο Νίκος Πρεβεζάνος, ο οποίος προσέφερε τον Σταυρό ως δώρο σε μια 9χρονη κοπέλα που συμμετείχε.
• 2021: Η χρονιά της σιωπής. Λόγω της πανδημίας, ο αγιασμός δεν έγινε με την παραδοσιακή ρίψη στο λιμάνι.
• 2020: Ο Χριστόφορος Χριστοδουλόπουλος, γνωστός πολίστας της ΝΕΠ.
• 2019: Ο Παναγιώτης Φιλίππου (ΝΕΠ).
• 2018: Ο Ιορδάνης Φουντουκίδης.
• 2017: Ο Παναγιώτης Κυριαζής.
• 2016: Ο Νίκος Πρεβεζάνος, στην πρώτη του επιτυχία πριν το 2022.
• 2015: Ο Παναγιώτης Κυριαζής, ανοίγοντας τον κύκλο της δεκαετίας.  

«ΠΑΡΑΔΟΞΑ» ΚΑΙ ΡΕΚΟΡ

ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΑΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η τελευταία δεκαετία στην Πάτρα είχε στοιχεία που θα μείνουν ανεξίτηλα. Πρώτα απ’ όλα, η συμμετοχή. Το 2025, ο αριθμός των κολυμβητών έφτασε τους 68, αριθμός ρεκόρ που δείχνει ότι το έθιμο δεν φθίνει, αλλά δυναμώνει.

Εντυπωσιακή ήταν και η παρουσία της Πάτρας… εκτός έδρας! Ο 25χρονος Πατρινός Μάρκος Αναστασόπουλος κατάφερε το 2025 να πιάσει τον Σταυρό στον Θερμαϊκό της Θεσσαλονίκης, προκαλώντας αίσθηση καθώς βούτηξε την τελευταία στιγμή και επικράτησε των ντόπιων κολυμβητών. Συμπέρασμα; Η Πάτρα εξάγει νικητές ακόμα και στη Συμπρωτεύουσα, επιβεβαιώνοντας τη στενή σχέση των κατοίκων της με τη θάλασσα.

Επίσης, η νέα γενιά δίνει δυναμικό «παρών». Ο 17χρονος μαθητής, (Χρήστος Βουκελάτος), που κυριάρχησε την τελευταία διετία.  Αλλά και οι νέοι που το 2023 έπιασαν τον Σταυρό και τραγούδησαν αυθόρμητα τον Εθνικό Ύμνο μέσα στο νερό. Τα παραπάνω αποδεικνύουν, αν μη τι άλλο, ότι η παράδοση μπολιάζεται με τον ενθουσιασμό της νεολαίας. 

ΓΛΩΣΣΙΚΟ «ΑΓΚΑΘΙ»

Τελικά, πώς γράφεται η γιορτή;

Κάθε χρόνο τέτοια μέρα, εκτός από τα δίχτυα των ψαράδων και τις βουτιές των κολυμβητών, «αναδύεται» και ένα μόνιμο ερώτημα που διχάζει τους γράφοντες: Θεοφάνεια ή Θεοφάνια; Πολλοί από εμάς μπερδεύονται, θεωρώντας ότι το «-ει-» δίνει μια πιο επίσημη μορφή στη λέξη, όμως η γλωσσολογία έχει τη δική της σαφή απάντηση.

Η ορθότερη γραφή για τη γιορτή είναι Θεοφάνια (με -ι-).

Γιατί όμως συμβαίνει αυτό; Ας δούμε τα σημεία που ξεκαθαρίζουν το τοπίο:

• Ετυμολογική βάση: Η λέξη προέρχεται από το ουσιαστικό «τα Θεοφάνια», το οποίο σχηματίστηκε από το επίθετο θεοφάνιος. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο γράφονται και άλλες μεγάλες γιορτές, όπως τα Επιφάνια.
• Η παγίδα της «Επιφάνειας»: Η γραφή με «-ει-» (Θεοφάνεια) αναφέρεται στην ιδιότητα του να είναι κάποιος «θεοφανής» (όπως η λέξη επιφάνεια προκύπτει από το επιφανής). Δεν περιγράφει το όνομα της γιορτής, αλλά μια κατάσταση ή μια γεωμετρική έννοια.
• Η επικράτηση της συνήθειας: Είναι αλήθεια ότι η γραφή με «-ει-» έχει επικρατήσει στη δημόσια χρήση και σε πολλά εκκλησιαστικά κείμενα, λόγω της σύνδεσής της με την έννοια της «φανέρωσης». Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα (με κορυφαίο τον Γ. Μπαμπινιώτη) επιμένει στο «-ι-».

Όπως κι αν επιλέξετε να το γράψετε, πάντως, η ουσία παραμένει ίδια: Η αυριανή ημέρα είναι μια γιορτή Φωτός!

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΤΟΥ ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Ιεράς Μητροπόλεως Πατρών, οι εορταστικές εκδηλώσεις για τα Άγια Θεοφάνια θα επικεντρωθούν στον Μητροπολιτικό Ναό της Ευαγγελιστρίας και, φυσικά, στο λιμάνι της πόλης. Το πρόγραμμα για την Τρίτη 6 Ιανουαρίου, έχει ως εξής:

• 07:00 – 10:00 π.μ.: Όρθρος και Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στον Μητροπολιτικό Ναό Ευαγγελιστρίας Πατρών, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Πατρών, κ.κ. Χρυσοστόμου.
• 10:15 π.μ.: Η Ακολουθία του Μεγάλου Αγιασμού εντός του Ναού.
• 11:00 π.μ.: Εκκίνηση της λιτανευτικής πομπής από τον Ναό προς τον Μώλο της Αγίου Νικολάου. Στην πομπή θα συμμετέχουν ο κλήρος, οι αρχές της πόλης, άγημα του στρατού και η μπάντα του Δήμου.
• 11:30 π.μ.: Η επίσημη τελετή Κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού και ο Αγιασμός των Υδάτων στον Πατραϊκό Κόλπο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ανάλογες τελετές θα πραγματοποιηθούν και σε άλλες ενορίες που γειτνιάζουν με τη θάλασσα, όπως στον Ιερό Ναό Αγίου Ανδρέου (στις 11:00 π.μ. η κατάδυση μπροστά από το ναό) και στις περιοχές του Ρίου, του Ψαθοπύργου και των Βραχνεΐκων.

ΑΧΑΪΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ / ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ